| Trends in zending |
 |
||
Auteur: Marten Visser, samen met zijn vrouw Esther kerkplanter in Bangkok en uitgezonden door de OZG en GZB.
|
|
|
|||
Welke trends zijn er in de zending momenteel te zien? Wij geloven dat zending
Gods eigen werk is, waar Hij mensen bij inschakelt. Als je het zo bekijkt,
is de vraag naar trends in de zending dezelfde als de vraag: "Wat voor nieuw
werk doet Gods Geest in het bekeren van mensen op deze wereld?" En er zijn
nieuwe en opwindende dingen te melden!
Tegelijkertijd kunnen we zending beschrijven als mensenwerk. Zending is
het antwoord van gelovige, maar o zo feilbare mensen, op Gods opdracht Zijn
evangelie aan de hele wereld te brengen. Als je het zo bekijkt, zie je in
de zending behalve het machtige werk van de Heilige Geest ook het broddelwerk
van mensen. En dan zijn trends in de zending soms niet meer dan een weerspiegeling
van modeverschijnselen in deze wereld. Omdat de Heere God mensen inschakelt
in Zijn dienst, zijn het werk van de Heilige Geest en mensenwerk niet los
verkrijgbaar in de zending. Ook de trends die ik hier beschrijf zijn een
mengsel van de levenbrengende geur van het Evangelie met de modder van onze
(al dan niet goede) bedoelingen.
Hier volgt mijn persoonlijke top-10 van belangrijke trends, ten goede en
ten kwade, in de zending.
1.
Vertrouwen op methodes
De trend die naar mijn mening in de moderne zending het meest op de voorgrond
treedt, is het vertrouwen op methodes. Met strategieën, beleidsplannen,
inzet van sociologisch en antropoligisch onderzoek, met statistieken en
vooral met veel, heel veel conferenties willen we de wereld winnen voor
Christus. Nu is er met goede methoden niets mis. Zelf ben ik tot op zekere
hoogte aanhanger van de Church Growth School. Die zegt dat het de taak van
de zending is mensen te winnen tot Christus en kerken te planten. Wat daaraan
bijdraagt, moeten we doen. Wat daar niet aan bijdraagt, moeten we laten-
of ophouden het zending te noemen.
Wat mij echter zorgen baart, is dat er tussen alle woorden over strategie,
zo weinig blijkt van het leven met Christus. Grote pionieren van de protestantse
zending gebruikten statistieken en innovatieve methoden (bv. William Carey
en Hudson Taylor). Maar tegelijkertijd was het duidelijk dat ze gedreven
werden door de liefde van Christus. Als ze spraken, spraken ze meer over
de Heere Jezus dan over zending. Zending vloeide logisch voort uit hun relatie
met Hem. Dat gaf hun werk de Geesteskracht die het zo duidelijk stempelde.
De Heere Jezus bad: "...dat ook zij in Ons zijn; opdat de wereld gelove
dat Gij Mij gezonden hebt." Het zijn in Christus is het fundament waarop
alles rust. Het zendingswerk vloeit daaruit voort. Als de wereld dat leven
met Christus ziet, dan zullen ze geloven!
In de zending moeten we zoeken naar de beste methoden- en ik wil best meezoeken.
Maar we zullen pas echt met kracht uit de hoge bekleed worden als we niet
de zegen zoeken, maar de Bron van iedere zegen: De Heere Jezus Christus,
Zoon van God, Redder.
2.
Internationalisering
Waar zien we duidelijk de Heilige Geest aan het werk? Nergens duidelijker
dan in het feit dat de kerk is in de afgelopen eeuw wereldkerk geworden
is. Hier gaat het werk van de Heilige Geest alles wat we aan onze inspanningen
kunnen toeschrijven, zover te boven! Dit temeer omdat de grootste groei
niet kwam door zendingswerk, maar door autochtone evangelisten en kerkplanters.
In nog maar 10 landen ter wereld is er geen zichtbare inheemse kerk, maar
zelfs in de meerderheid van die landen is er een ondergrondse kerk. In 164
van de 237 landen ter wereld is het christendom de grootste godsdienst.
Tweederde van alle evangelicale christenen woont nu in Azië, Latijns-Amerika
en Afrika.
De internationalisering van de wereldkerk is, met enige vertraging, ook
terug te zien onder zendelingen. Nog steeds zijn de Verenigde Staten het
land die veruit de meeste zendelingen uitzenden. Maar als je zendelingen
definieert als mensen die over de landsgrenzen heen het evangelie verkondigen,
dan wordt de tweede plaats ingenomen door Zuid-Korea. En als je de definitie
neemt dat zendelingen het evangelie verkondigen over culturele grenzen heen,
dan staat India op de tweede plaats.
3.
Kerkplantingsbewegingen
Een nieuwe, maar heel belangrijke trend, is dat het als taak
van de zending wordt gezien kerkplantingsbewegingen te initiëren. In het
verleden is vaak de nadruk gelegd op evangelisatie als taak van de zending.
Door het werk van Donald McGavran is het wijd doorgedrongen dat dat niet
voldoende is. Om bekeerlingen vast te kunnen houden, is het nodig dat kerken
geplant worden. Nu wordt de volgende stap genomen: het is niet voldoende
om kerken te planten, maar je moet kerken planten die op hun beurt ook weer
kerken zullen planten! Wie zending bedrijft op deze manier, zal heel dicht
bij de lokale bevolking staan, omdat methoden die niet door henzelf gebruikt
kunnen worden, achterwege worden gelaten. Deze trend zorgt ervoor dat de
zijweg van instituten (christelijke ziekenhuizen, scholen e.d.) verlaten
wordt. Ook zorgt het ervoor dat opleiding van kerkleiders niet meer plaatsvindt
aan allerlei seminaries, maar in de eerste plaats in de gemeenten zelf,
volgens het principe dat de Heere Jezus ook gebruikte met zijn discipelen:
kijken, nadoen, zelf doen met supervisie en tenslotte zelfstandig leiding
geven. Deze leiders kunnen zelf weer nieuwe leiders opleiden volgens hetzelfde
principe.
4.
Tentenmaken
Het evangelie moet gebracht worden aan alle volken. Dat de regering van
vele volken dat wil verbieden, is een vervelende bijkomstigheid. De laatste
twee decennia is echter steeds meer het besef doorgedrongen dat we ons daardoor
niet hoeven en mogen laten beletten. Daarvoor is de rijkdom van het leven
met de Heere God veel te groot!
Vele zendelingen hebben manieren gevonden om deze landen toch binnen te
komen. Ze gaan als student, als zakenman, als ontwikkelingswerker of als
leraar Engels. Vaar worden ze aangeduid als 'tentenmaker', in navolging
van Paulus die soms ook een ander beroep uitoefende terwijl hij het evangelie
bracht. Tekenend is het dat landen die vroeger in zendingskringen als 'gesloten'
werden aangeduid, nu 'creatief toegankelijk' worden genoemd.
Tentenmakers staan aan het belangrijkste front van de zending. Want juist
in veel van de creatief toegankelijke landen is de kerk van Jezus Christus
nog heel klein. Het is dan ook een verheugende trend, en een werk van de
Heilige Geest, dat er de afgelopen jaren steeds meer organisaties zijn gekomen
die tentenmakers uitzenden. In veel opzichten staat deze aanpak nog in de
kinderschoenen. De mogelijkheden om zaken-doen te gebruiken als ingang worden
nog lang niet genoeg benut. Goede methodes om kerken te planten in moeilijke
situaties zijn er nog weinig. Het vinden van de juiste aanpak is niet eenvoudig.
Aan de ene kant is voorzichtigheid nodig om de mensen met wie je contact
hebt en je visum niet in gevaar te brengen. Aan de andere kant is een houding
nodig zoals die van Anne van der Bijl, die zegt: "Jezus heeft ons wel de
opdracht gegeven om uit te gaan, maar niet om terug te komen. Waarom zouden
we ons daar dan zorgen om maken?"
Een gevaarlijke sub-trend binnen het tentenmaken, is de houding van sommige
tentenmakers die zeggen dat ze geroepen zijn als christen hun beroep uit
te oefenen en meer niet. Hiermee wordt gewonnen dat je eerlijk kunt zeggen
geen zendeling te zijn, en dus niet bang hoeft te zijn om het land uitgezet
te worden. Er wordt echter veel meer mee verloren: namelijk dat je zendeling
bent, met als hoogste werkdoel en met brandend verlangen om een kerk van
autochtone gelovigen te zien ontstaan. Uiteraard is als christen je beroep
uitoefenen een goede zaak. Het is alleen geen zending.
5.
Alle volken bereiken
Een belangrijke trend in de zending sinds 25 jaar is de nadruk op het bereiken
van alle volken met het evangelie. Toen de protestantse zending eind 18e
eeuw echt op gang kwam, was het idee: we moeten alle landen bereiken. Na
1865 (oprichting door Hudson Taylor van de China Inland Mission) ging de
nadruk steeds meer liggen op niet alleen alle landen, maar ook hele landen.
Tot dan toe hadden vaak alleen de mensen aan de kust de kans gehad het evangelie
te horen. Vanaf 1932 (oprichting van Wycliffe bijbelvertalers door Cameron
Townsend) kwam de nadruk te liggen op niet alleen hele landen, maar ook
ieder volk in het hele land. In veel landen wonen namelijk vele tientallen
of zelfs honderden volken. Als er onder één volk een kerk geplant is, wil
dat nog niet zeggen dat een buurvolk, wonend in hetzelfde land maar met
een andere taal en andere cultuur, ook bekend is met het evangelie.
Vanaf 1974 (het grote zendingscongres in Lausanne) werd deze nadruk steeds
sterker. In de jaren '90 werd er een analyse gemaakt van onder welke volkeren
er nog niet of nauwelijks een autochtone kerk was (Joshua-project). Eerst
was er sprake van 1600 onbereikte volken met een bevolking van meer dan
10.000 mensen. Op het internationale evangelistencongres Amsterdam 2000
werden de laatste van deze volken 'geadopteerd' door zendingsgenootschappen.
Zij zegden toe dat ze uiterlijk in 2002 een kerkplantingsteam naar het desbetreffende
volk toe zouden sturen.
Deze trend is zeer succesvol geweest in het mobiliseren van zendingsbewustzijn.
Ook heeft het zeker geholpen de zendingsopdracht 'Gaat heen, onderwijst
alle volken' helder te krijgen.
Toch zijn er ook de nodige kritische kanttekeningen bij deze trend te zetten.
- De belangrijkste kanttekening is wel dat de aandacht zo op volken is gericht, dat kleine volken met enkele tienduizenden leden soms meer aandacht krijgen dan miljoenensteden of miljoenenvolken. Een twijfelachtige exegese van Mattheüs 28:20 leidt tot de suggestie dat we vrij precies kunnen weten wanneer het zendingsbevel voltooid is. Een even twijfelachtige exegese van 2 Petrus 3:12 suggereert dat wij door zendingswerk de wederkomst van de Heere Jezus kunnen bespoedigen. Hierdoor wordt met grote gedrevenheid de kleinste stam op aarde opgespoord- maar wordt de grote schare, over wie de Heere Jezus niet minder met ontferming bewogen is, haast over het hoofd gezien.
- Het concept 'volk' is niet zo eenduidig als wel eens wordt gesuggereerd. Daardoor variëert het aantal volken ter wereld, afhankelijk van welke definitie je neemt, van 4.000 tot 16.000.
- Ook is het begrip 'volk' lang niet altijd even relevant. In urbane gebieden is het steeds minder belangrijk. De eenzijdige nadruk op etniciteit leidt tot het verwaarlozen van sociale en economische factoren.
- De nadruk op 'actie nu' zorgde er af en toe voor dat er meer simplistische kortetermijn-'oplossingen' gezocht werden dan langdurige inzet van kerkplantende zendelingen.
- Een arbitrair vastgesteld percentage bepaalt of een volk 'onbereikt' is. Hiermee wordt 'onbereikt' en 'onbekeerd' gelijkgesteld. Om echt te bepalen wie onbereikt is, is het zinniger het aantal christelijke werkers dan het aantal christenen als uitgangspunt te nemen.
6.
Charismatische kerken
Er zijn naar schatting 420 miljoen evangelicale christenen op de wereld,
en 345 miljoen charismatische. Zelfs als er rekening mee wordt gehouden
dat niet alle charismatischen evangelicaal zijn, betekent dit dat de evangelicale
wereldkerk van dit moment grotendeels charismatisch is. De telkens weer
herhaalde bewering van niet-charismatici dat de charismatische kerken vooral
groeien door overgangen uit andere protestantse kerken is nog onvoldoende
onderzocht. Maar de getalsverhoudingen op dit moment maken het onwaarschijnlijk
dat dit zo is. Immers, de grotere groep kan moeilijk blijvend hogere groeicijfers
hebben dan de kleinere groep door bij haar leden weg te halen.
Charismatische kerken weten aan te sluiten bij de noden en behoeften van
de mensen. Extatische aanbidding, niet zelden gepaard met beloften van geld,
gezondheid en geluk treffen een snaar. De belangrijkste vraag is natuurlijk
hoeveel van de verschijnselen in deze kerken inderdaad toe te schrijven
is aan het werk van de Heilige Geest. Sceptici (waaronder schrijver dezes)
kunnen wijzen op het gebrek aan objectief bewijs voor de veelvuldig geclaimde
wonderen, en op parallellen met verschijnselen in andere godsdiensten. Met
evenveel recht kan gewezen worden op het gebrek aan heiliging in het leven
van vele kerkleden en (helaas) voorgangers in charismatische kerken. Dat
schijnt niet te wijzen op het leven op een hoger geestelijk plan dan christenen
die het 'volle evangelie' niet kennen. Tegelijkertijd hebben deze sceptici
wel de vraag serieus te nemen hoe het dan komt dat over de hele wereld charismatische
kerken het hardst groeien. Als we geloven dat kerkgroei een zegen van God
is, geloven we dan dat Hij iets zegent wat niet echt is? Of moeten we de
conclusie trekken dat het wel lijkt dat mensen tot geloof komen en hun toevlucht
bij Christus zoeken, maar dat velen in werkelijkheid geen zaligmakend geloof
hebben? Wie geen van beide vragen volmondig met 'ja' durft te beantwoorden,
blijft net als ik met de mond vol tanden zitten.
7.
Aandacht voor de islam
De afgelopen 15 jaar hebben veel meer moslims Jezus als hun redder leren
kennen dan in de hele 1300 jaar van het bestaan van de islam die daaraan
vooraf gingen. Samuel Zwemer, rond het begin van de vorige eeuw de grote
grondlegger van de moderne zending onder de moslims, sprak nog over 'the
glory of the impossible'. Nu kan een zendingsorganisatie als Frontiers zeggen
dat ze in haar nog maar 15-jarig bestaan al ruim 70 kerken geplant hebben
met gelovigen die voormalige moslims zijn.
Nog steeds is het slechts 'een wolkje als eens mans hand', maar we mogen
verwachten dat het de voorbode is van stromen van zegen die nog zullen volgen.
De Heilige Geest heeft in de wereldkerk op een bijzondere manier aandacht
gewekt voor de moslimwereld. (Al heeft het feit dat zij de afgelopen decennia
ook in het politieke middelpunt van de belangstelling heeft gestaan, zeker
ook een rol gespeeld.) Eeuwenlang is de moslimwereld overgeslagen. Nu komt
het voor dat een bestaande zendingsorganisatie zegt: "Kunnen wij ook niet
wat onder moslims doen? Zoveel kandidaten vragen daarnaar." Een nog duidelijker
aanwijzing dat deze trend vooral een werk van de Heilige Geest is, is het
feit dat wereldwijd ongeveer de helft van bekeerde moslims tot geloof is
gekomen (mede) door een droom of visioen.
Binnen de trend om aandacht aan de islam te besteden, moet de trend tot
steeds verdere contextualisatie genoemd worden. De pogingen om de boodschap
die gebracht wordt van alle westerse franje te ontdoen, zijn goed en zelfs
essentieel om in de moslimwereld een autochtone kerk te doen ontstaan. Maar
ook pioniers van deze contextualisatie (Phil Parshall) zien nu met zorg
aan hoe ver sommige anderen dit voeren: zeggen dat je moslim bent, meebidden
in de moskee, bekeerde moslims naar de moskee blijven laten gaan.
8.
Korte-termijnzending
De eerste protestantse zendelingen trokken de oceaan over in de verwachting
hun geboorteland nooit meer terug te zien. Zodra het reizen iets gemakkelijker
werd, werd het gewoner om na een aantal jaren tijdelijk of definitief terug
te keren. Sindsdien heeft de trend naar steeds korter verblijf op het zendingsveld
zich steeds doorgezet. Een aantal feiten op een rij om deze trend te tekenen:
- Bij organisaties die bekend staan als 'lange-termijnzendingen' wordt het gemiddelde verblijf op het veld steeds korter. Voor zendelingen in de OZG is dit bijvoorbeeld afgenomen tot 10 jaar. Nog maar weinig mensen die het veld opkomen, zeggen dat ze een roeping voor het leven hebben.
- Andere organisaties, met name kerkelijke, sluiten contracten voor een bepaalde duur. Hierbij wordt aangenomen dat de zendeling uitgezonden wordt voor een bepaalde taak en een bepaalde duur. De taak staat voorop, niet de roeping van Godswege om, koste wat kost, een levensvatbare kerk in een bepaald land, gebied of volk te zien ontstaan.
- Korte-termijnzending werd nog niet zo heel lang gedefiniëerd als uitzendingen van ongeveer twee jaar. Nu worden periodes van een paar maanden al als korte-termijnzending aangeduid. In sommige Aziatische kerken worden nu reizen van bijna een week lang al als 'zendingsreis' aangekondigd. Steeds meer kerken ontwikkelen zo hun eigen 'zendingsprogramma', waarin het verschil tussen zending en een christelijke vakantie vervaagt.
Met name deze laatste trend, van de ultra-korte-termijnzending, dreigt
de zending te gaan stempelen. Er zitten natuurlijk goede kanten aan. Jonge
mensen kunnen enthousiast gemaakt worden voor de zending. Lange-termijnzendelingen
kunnen in een goed voorbereid programma vaak goed de hulp van enthousiaste
buitenstaanders gebruiken. Specialistische kennis kan soms kort maar effectief
ingezet worden. Het thuisfront kan een beter beeld krijgen van wat de zendeling
doet. Tegelijkertijd zijn er aanzienlijke gevaren aan verbonden. Die schuilen
vooral in het tijdsbeslag op voltijdszendelingen; in de versimpeling van
het idee wat zending inhoudt; en in het amateurisme waarmee de korte-termijners
noodzakelijkerwijs te werk gaan. Ooit hoorde ik een kerkleider uit de Derde
Wereld in kleurrijke, zelfs lovende bewoordingen, een groep korte-termijners
beschrijven. Zijn slotzin: "Weet je waar het me aan deed denken?... Aan
de kinderkruistocht." Goede voorbereiding, zowel door de korte-termijner
als door de organisatie waarmee hij uitgaat, zijn noodzakelijk om korte-termijnzending
meer goed dan kwaad te laten doen.De trend naar korte-termijnzending is
er naar mijn overtuiging een die rechtstreeks voortkomt uit de aanpassing
bij de cultuur. De boodschap die christenen vandaag echter nodig hebben
is: er is nog steeds een wereld die verloren is zonder Christus. Er zijn
nog steeds meer dan een miljard mensen die nog nooit het Evangelie gehoord
hebben. We zullen ze niet bereiken door een weeklang gebedswandelingen te
houden. We zullen ze niet bereiken door een pantomime-opvoering van een
per vliegtuig of boot aangevoerde groep enthousiastelingen, hoe oprecht
hun liefde voor de Heere ook is. We hebben mensen nodig die bereid zijn
hun leven uit te gieten als een welriekende offerande voor God; die bereid
zijn de taal te leren; die zich niet terugtrekken in een westerse enclave;
die alles te proberen om althans enigen te winnen; en misschien vooral:
die stomweg volhouden, doorploeteren, jaar na jaar, in gehoorzaamheid aan
God en de opdracht die Hij hen gegeven heeft.
Dat zijn meestal geen mensen die veel eer zullen ontvangen hier op aarde.
Maar ik ben ervan overtuigd dat zij de groten zijn in het Koninkrijk. Zij
zullen in de eeuwigheid nog met ere genoemd worden. De korte-termijnzending
zou dan wel eens niet meer dan een voetnoot in Gods heilsplan met deze wereld
kunnen blijken te zijn.
9.
Samenwerking
Steeds meer wordt ook in evangelicale kerken en zendingsorganisaties het
belang van samenwerking ingezien. Het gaat dan om twee soorten van samenwerking.
- Samenwerking met kerken op het zendingsveld. Het kan zijn dat er een relatie ontstaat met een al aanwezige kerk op het zendingsveld; het kan ook zijn dat de door de zendingsorganisatie geplante kerk zelfstandig wordt, waardoor een gelijkwaardige relatie ontstaat. Sommige zendingsorganisaties (met name kerkelijke) staan zich er zelfs op voor dat zij geen enkel werk aanpakken als het niet onder verantwoordelijkheid van een lokale partner is. Dat is het veel te ver doorvoeren van een in beginsel goed principe. Immers, dat betekent ten eerste dat er geen zending onder echt onbereikte volken plaatsvindt- daar bestaat immers nog geen mogelijke partner. Ten tweede betekent het dat de zendingsorganisatie zich gevangen laat nemen door de visie, of het gebrek daaraan, van de lokale partner. Gevestigde kerken, in welk land ze zich nou bevinden, hebben nou eenmaal de neiging vooral hun eigen noden te zien, en niet de nood van hen die Christus nog niet kennen.
- Samenwerking tussen verschillende zendingsorganisaties. Hierbij kan het gaan om afspraken tussen zendingsorganisaties wie zich op welk gebied richt; om het uitwisselen van gegevens en ideeën; of een stap verder, om het opzetten van een gezamenlijke koepelorganisatie voor landen waar zendingsorganisaties niet zonder meer binnen kunnen komen om kerken te planten. Bekende voorbeelden hiervan zijn te vinden in Nepal, Mongolië en China. Een vorm van samenwerking die zich duidelijk als trend aftekent, vooral door het werk van de organisatie Interdev, is de zogenaamde verticale samenwerking. Dit houdt in dat er een samenwerkingsverband wordt opgezet tussen verschillende organisaties die elkaar aanvullen om hetzelfde doel (een inheemse kerk in land x / onder volk y) te bereiken. De ene organisatie zorgt bijvoorbeeld voor literatuur, een andere voor radiouitzendingen, een derde voor kerkplanters, een vierde voor christelijke ontwikkelingswerkers die een bijdrage aan kerkplanting willen leveren, de laatste voor het opleiden van kerkleiders. Met name deze trend belooft veel goeds voor de toekomst. Het zou goed zijn als deze manier van samenwerken niet alleen zou plaatsvinden onder met het evangelie onbereikte volken, maar ook meer toegepast zou worden op oudere zendingsvelden.
10.
Teams
Een trend die aansluit bij het moderne levensgevoel, maar die toch een oplossing
kan bieden voor verschillende belangrijke problemen die veel zendelingen
tegenkomen, is het werken in teams. Steeds vaker worden teams al gevormd
in het uitzendende land. Dit heeft belangrijke voordelen: al van te voren
kan gezocht worden naar mensen die elkaar aanvullen. Immers, het planten
van kerken is een taak waar zoveel bij komt kijken dat geen mens alle gaven
van een goede kerkplanter in zich verenigt. Ook zal de onderlinge band en
ondersteuning in zo'n team groter zijn dan in een team van mensen die min
of meer toevallig bij elkaar terecht zijn gekomen. Conflicten tussen zendelingen,
helaas een van de grootste stressfactoren voor velen op het zendingsveld,
zullen waarschijnlijk minder hevig zijn.
Toch is ook het werken in teams niet zonder problemen. De sterke punten
kunnen gemakkelijk verworden tot zwakke. Een sterke onderlinge band kan
ertoe leiden dat er te weinig contact is met de lokale bevolking. Een team
waarin vele talenten gevonden worden, heeft minder hard lokale christenen
nodig, waardoor leiderschapsontwikkeling achter kan blijven. Ondanks deze
gevaren, is de trend naar teamwerk over het algemeen toch een positieve.
Met name in creatief toegankelijke landen lijkt het een goede aanvulling
op, en soms vervanging van, de meer traditionele structuur waar individuele
zendelingen een taak krijgen toegewezen en verantwoording aan hun veldleider
schuldig zijn.
-
Trends in zending (45 kB, Word '97)
