Land

Brazilië heeft een oppervlakte van 8.511.966 km², dat is iets kleiner dan de V.S. Daarmee is het het vijfde grootste land ter wereld. Het is een land met veel vruchtbare grond en minerale rijkdommen In 1999 had Brazilië 168.100.000 inwoners, met een dichtheid van 19 mensen per km². Dit gemiddelde verhult echter grote regionale verschillen. Brazilie is een land van extremen, zowel op gebied van bevolkingsverdeling, inkomen, onderwijs en gezondheidszorg is er sprake van polariteit.

Geografie en Klimaat

De noordgrens van Brazilië wordt gevormd door de zuidelijke hellingen van het Gyana gebergte. In het midden van het land, vooral in het westen met uitlopers naar het zuiden ligt het Brazilië gebergte. Tussen deze twee gebergten liggen laaglanden die bedekt zijn met tropisch regenwoud. Dit is ook het stroomgebied van de Amazone, de op de Nijl na langste rivier ter wereld. Aan de oostkust ligt een lange maar smalle kuststrook van zo'n 80 km breed. die in het westen scherp begrenst wordt door stijle hellingen.

Door de lage breedte ligging wordt het klimaat bepaald door de passaatwinden en de tropische hogedrukcel. De passaatwinden waaien altijd uit het oosten en zorgen voor een constante aanvoer van vochtige lucht aan de oostkust. De noordelijke helft en de kuststrook hebben een tropisch regenklimaat met een gemiddelde temperatuur van 27 Cº en een neerslag tot 2000 mm. per jaar. De zuidelijke helft heeft een droger subtropisch klimaat. Doordat het verder van de evenaar ligt bestaat er een duidelijke verschil in een droge en natte tijd. De meeste neerlag valt in de zomer, gemiddeld valt er 1400 mm. per jaar. Op het zuidelijk halfrond valt de zomer van december tot maart. Doordat Brazilië zo groot is zijn er natuurlijk grote regionale verschillen binnen het land (Uitgeverij Het Spectrum, 1997).

Bevolking

De bevolking is in Brazilië de afgelopen jaren verdrievoudigd. Doordat de groei vooral in de laatse decennia plaatsvond is de helft van de bevolking jonger dan 20 jaar. Het hoogste geboortecijfer is te vinden bij de armere lagen van de bevolking. Hierdoor wordt Brazilië gekenmerkt door een jonge en arme bevolking. Discriminatie tussen rassen komt veel voor. Hoewel deze formeel niet bestaat geldt in het algemeen toch hoe donkerder de huidskleur, hoe minder kansen op goedbetaald werk, onderwijs en gezondsheidszorg.

¹ Een kleurling is iemand waarvan een ouder blank en een ouder zwart/indiaan is.Bron: Bayer, 1997, p.76

Gemiddelde cijfers verhullen in Brazilië vaak een grote tegenstelling. Zo is de gemiddelde bevolkingsdichtheid slechts 19 inwoners per km2, maar 78% van de bevoking leeft in steden, waarvan een groot deel in miljoenensteden. Minder onschuldig worden dit soort tegenstellingen bij inkomensverdeling. De rijkste 10% verdienen 51,5% van het nationaal inkomen terwijl de armste 50% slechts 11,6% verdient (Bayer, 1997, p. 76, 77). Verder zit er veel verschil in het onderwijsniveau. Lage inkomensgroepen hebben aan de ene kant minder mogelijkheden om onderwijs te volgen, vanwege de hoge kosten, en krijgen aan de andere kant een slechtere kwaliteit aangeboden. Hetzelfde geldt voor de gezondheidszorg.

Godsdienst

Omdat Brazilië gekoloniseerd is door Portugal heeft het lang bekend gestaan als het grootste katholieke land ter wereld. De laatste jaren is er echter een enorme afname te constateren. Ongeveer 600.000 katholieken verlaten de kerk per jaar.

Bron: Johnstone, 1995, p. 128,129

In Brazilië is vrijheid van godsdienst en scheiding van kerk en staat. Tegenwoordig heeft Brazilië de derde grootste gemeenschap van "evangelicals". De term evangelicals behoeft enige uitleg. Evangelicals zijn een onderdeel van protestanten. De term is misschien het best te vertalen als 'bijbelgetrouwe gemeenten', hoewel hier een waardeoordeel in zit verscholen. In ieder geval is het een breder begrip dan wat we in Nederland kennen als evangelische gemeenten. De evangelicals hebben een verbazing wekkende groei meegemaakt en hadden in 1990 een aandeel van 26 miljoen mensen. Degenen die de katholieke kerk verlaten gaan voor een groot deel naar evangelicals. Dit zorgt voor spanningen tussen deze twee groepen. Het christendom groeit met 1,6% per jaar. Zo'n 5% van de bevolking is spiritist. Deze spirituele groepen hebben veel occulte bezigheden. Ze spelen in op emoties en bieden lichamelijke genezing aan. Daarmee zijn ze een aantrekkelijk alternatief voor het christendom.

In Brazilië zijn 6948 missionarissen/zendelingen, waarvan de helft katholiek en de andere helft protestant is. Omdat Brazilië zo'n groot land is, is hun invloed niet in verhouding tot het aantal inwoners. Op 1 missionaris/zendeling zijn er 43350 inwoners. Het is daarom belangrijk dat de kerk in Brazilië zich richt op het uitdragen van het evangelie, iets wat vooral in de evangelicals meer en meer doordringt. In de laatsgenoemde kerken is de groei erg hard gegaan en vaak wisselt men snel van gemeente. Hierdoor is de geestelijke diepgang in het nauw gekomen. Het gevolg is krampachtige discussies over kledings- of gedragsvoorschriften en te veel aandacht voor lichamelijke genezing en welvaart. In de traditionelere kerken is veel aandacht gelegd op politieke en economische redding. Hierdoor is het persoonlijke geloof en vertrouwen in Jezus Christus van de voorgrond verdwenen. Er is dan ook een grote behoefte aan leiders en leraren.

Er zijn tal van organisaties werkzaam in Brazilië. Hun belangrijkste taken zijn tegenwoordig leiderschaps training en zendingsvoorbereiding voor Brazilianen en pionierswerk in het Amazone gebied. De meeste missionarissen/zendelingen komen uit de V.S. Duitsland, Groot-Brittanië, Canada en Korea.

Bron: Johnstone, 1995, p. 128, 129

Er zijn een aantal groepen die niet of weining bereikt zijn met het evangelie. Ten eerste de bewoners van sloppenwijken (favelas). Door armoede, moedeloosheid, criminaliteit en ziekte is het moeilijk om in deze groep te evangeliseren. Een aparte groep vormen de 8 miljoen straatkinderen die vaak zonder banden met familie op straat en in de riolen leven. Het noord-oosten is een arm en onderontwikkeld gebied, ook hier zijn slechts weinigen met het evangelie bekend. In de midden- en rijke klasse is secularisatie een toenemend verschijnsel. Dat wil zeggen dat men zich losmaakt van kerk en geloof, ook wel verwereldlijking genoemd. De jongeren staan van vele kanten onder druk. Omdat dit de toekomstige generatie van Brazilië wordt is het van belang dat ook zij een keuze voor Jezus maken. Verder zijn er vele kleine nederzettingen aan de rivier de Amazone of langs nieuwe wegen in het regenwoud. Hier is vaak geen geen kerk aanwezig. Tot slot zijn er vele kleine indianenstammen die niet met het evangelie bekend zijn. Vanwege de internationale aandacht, is het gevoelig en slechts gedeeltelijk toegestaan om hier te evangeliseren.

(Johnstone, 1995, p. 128-131)

Geschiedenis en Politiek

Voordat de Portugezen in 1500 in Brazilië kwamen leefden er al vele eeuwen Indianenstammen. In 1532 begonnen de Portugezen met het opzetten van suikerplantages in het zuidoosten waarvoor de slavernij werd ingesteld. Door Europese ziektes en gedwongen arbeid stierven veel Indianen. Nu is nog maar 0,2% van de bevolking van Indiaanse oorsprong. Het aantal Indianen daalde zo dramatisch dat Portugal besloot slaven uit Afrika aan te voeren. In totaal zijn er tot 1870 ruim 3,6 miljoen slaven naar Brazilië gebracht, dit is 38% van alle slaven die naar Zuid-Amerika werden vervoerd. Pas in 1888 werd de slavernij formeel afgeschaft. Alle productie kwam ten goede aan het moederland Portugal en economische ontwikkeling in Brazilië werd zelfs bewust tegengehouden. In 1822 werd Brazilië onafhankelijk. Tot 1964 kende Brazilië verschillende staatsvormen, achtereenvolgens een monarchie, een republiek, een populistisch regime en een democratie (Brian, 1999, p. 13-21).

In 1964 nam de leger de macht over en regeerde tot ongeveer 1982. Dit regime werd een militaire dictatuur zonder vrije pers of rechten van de mens. Er werd massaal geïnvesteerd in industrie en infrastructuur waarvoor veel buitenlandse leningen genomen werden. In een poging het economisch centrum van de kust wat meer naar het binnenland te verplaatsen werd in 1955 zelfs begonnen met een nieuwe hoofdstad Brasilia in het binnenland. Het militaire dictatoriale regime zorgde voor economische groei maar deze was vooral afhankelijk van toenemende buitenlandse leningen en kwam niet ten goede aan de groeiende arme bevolking. Toen eind jaren tachtig de opbrengsten van de export terugliepen onstonden er grote tekorten op de betalingsbalans en raakte het land in grote financiële problemen. De economische crisis versterkte de democratisering en in 1985 werd de eerste president weer gekozen. In 1994 werd Fernando Henrique Cardosa president en dat is hij tot op de dag van vandaag (Bayer, 1997, p. 30-36).

Economie

Brazilie voerde lange tijd een protectionistisch beleid. Alle grote industrieen waren staatsbedrijven en de markt was zeer gesloten. Toen het land in de jaren '80 praktisch failliet was werd het door de Wereldbak en het IMF min of meer gedwongen een neo-liberale koers te volgen. De zogeheten Structural Adjustment Programmes (SAP's) hadden privatisering en opheffing van protectionistische maatregelen het gevolg (Kleinpenning&Lindert, 1997, p.70-79). Langzaam aan ging het beter met de economie. van 1990-1995 werd een groei van 2,7% per jaar geboekt en voor het jaar 2000 wordt een groei van 3% verwacht (Bartleby.com, 2000). De inflatie die in 1993 nog 2709% bedroeg was in 1996 gedaald naar 12%! De maatregelen betekenden een gezondere economische macro-structuur. Maar voor de armere bevolkingslagen betekende het een forse achteruitgang. Vooral veel kleine en middel-grote bedrijven gingen failliet en de kloof tussen arm en rijk werd groter.

De economie is op te delen in 4 sectoren. Uit figuur 1 blijkt dat de mijnbouw en industrie het meeste bijdragen aan het Bruto Binnenlands Product, dat wil zeggen dat ze het meeste geld opleveren voor de economie, maar dat de landbouw en diensten de meeste arbeid leveren.

figuur 1a: Aandeel van het BBP in 1993 Bron: Bayer, 1997, p. 77	figuur 1b: Aandeel van de werkgelegenheid in 1995

Een groot probleem voor de landbouw is de ongelijke landverdeling. Ruim de helft van de landbouwgrond is in handen van slechts 1% van de grondeigenaren, terwijl de helft van het aantal kleine boeren slechts 2,5% van het land bezit.
De mijnbouw is voor Brazilië van groot commerciëel belang want het land is zeer rijk aan mineralen en grondstoffen.
De afgelopen decennia heeft Brazilië zich ontwikkeld tot een van de sterkste industrie regio's ter de wereld. Door de liberalisering is de productie gemoderniseerd en sinds de economische stabilisering in de jaren '90 is de buitenlandse interesse sterk toegenomen.
Met de groei van de steden en de modernisering is ook de dienstensector toegenomen De diensten zijn geconcentreerd in het gebied rond Sao Paulo en Rio de Janeiro. Dit gebied is door de eeuwen heen altijd al het economisch kerngebied van het land geweest.

Naast de officiële economie is er ook een informele sector. Deze paralelle economie is voor lage-inkomensgroepen van levensbelang. Via netwerken en relaties ondersteunen de mensen elkaar. De grootte van de informele sector wordt op een derde van de officile economie geschat.

Tot Slot

Aan de ene kant is Brazilië een wereldmacht geworden waarmee in de internationale politiek rekening gehouden moet worden. Macro-economisch gezien gaat het goed en Brazilië heeft de potentie om uit te groeien tot een van de toonaangevende industrielanden. De positie als handelscentrum en financieel centrum kan daardoor alleen maar sterker worden. Aan de andere kant hebben de kolonisatie en dictatoriale regimes hun sporen nagelaten en is de welvaart ongelijk verdeeld. Eenvijfde deel van de bevolking, ruim 32 miljoen mensen, leeft onder de armoede grens. Er zijn grote conservatieve krachten die structurele veranderingen willen tegenhouden, maar aan de andere kant groeit het idee dat armoede en sociale ongelijkheid niet bij een moderne staat past.
Een groot deel van de bevolking is christen. Maar de katholiek kerk kent een grote leegloop, en zo'n 30% van deze mensen gaat naar het spiritisme. De evangelicals zijn hard gegroeid, maar het is belangrijk dat men nieuwe leiders en leraren krijgt en dat de eenheid bewaart blijft. Het christendom groeit in Brazilië maar er zijn nog vele groepen die niet bereikt zijn met het evangelie.

Literatuur