1. Warren, Rick, The purpose driven church, Grand Rapids, MI, USA, 399 blz.,1995.
2. Neighbour, Ralph W. Jr., Where Do We Go From Here: A Guidebook for Cell Group Churches, Houston, TX, USA, 1990.
3. Hesselgrave, David J., Planting Churches Cross-Culturally: A Guide for Home and Foreign Missions, Grand Rapids, MI, USA, 1980.

• Allen, Roland, Missionary Methods: St. Paul's or Ours?, Grand Rapids, MI, USA, 1962.
• Bensen, Ian, Church Planting Guide, Oswestry, UK
• Brock, Charles, The Principles and Practice of Indigenous Church Planting, Nashville, TE, 1981.
• Garrison, David, Church planting movements, Richmond, VA, USA, 60pp., 1999.
• Hiebert, Paul G. en Eloise Hiebert Meneses, Incarnational ministry: planting churches in band, tribal, peasant, and urban societies, Grand Rapids, MI, USA, 1996.
• Hesselgrave, David J., Planting churches cross-culturally: North-America and beyond, Grand Rapids, IL, USA, 2000.
  Nieuwe editie van het meest gezaghebbende boek op het gebied van kerkplanting door zendelingen.
• Hesselgrave, David J., Planting Churches Cross-Culturally: A Guide for Home and Foreign Missions, Grand Rapids, MI, USA, 1980.
• Hodges, Melvin L., The indigenous church; a complete handbook on how to grow young churches, Springfield, MO, USA, 152 blz., 1976
• Neighbour, Ralph W. Jr., Where Do We Go From Here: A Guidebook for Cell Group Churches, Houston, TX, USA, 1990.
• Nevius, John L., Planting and development of missionary churches, Philadelphi, PN, USA, 92 blz., 1958 (voor het eerst gepubliceerd in 1890; uiteenzetting van het belang van de drie-zelf formule voor kerken: zelf-regerend, zelf-verkondigend, zelf-ondersteunend.
• Patterson, George & Scoggins, Richard, Church Multiplication Guide, Pasadena, CA, USA, 1993.
• Scoggins, Richard, Planting House Churches Through Networks: revised, Pawtucket, RI, USA, 1995.
• Steffen, Tom A., Passing the baton: church planting that empowers, La Habra, CA, USA, 261pp., 1993.
• Warren, Rick, The purpose driven church, Grand Rapids, MI, USA, 399 blz.,1995.

Dit boekje is een uitgave van de International Mission Board (IMB) van de Southern Baptist Convention. Met meer dan 5.000 zendelingen over de hele wereld is dit veruit de grootste kerkelijke zending ter wereld. In dit boekje zijn voorbeelden van kerkplantingsbewegingen opgenomen die voortkomen uit het zendingswerk van de IMB.

Een kerkplantingsbeweging is een snelle en exponentiële toename van inheemse kerken die andere kerken planten binnen een bepaald volk of bevolkingssegment. Enkele voorbeelden uit verschillende delen van de wereld worden beschreven. Vele gemeenschappelijke kenmerken worden genoemd. Enkele van de meer opvallende hiervan zijn: een plan om niet slechts te evangeliseren, maar om kerken te planten; lokaal leiderschap; afhankelijkheid van leiders die geen bijbelschoolopleiding hebben; huiskerken; en groei via sociale en familienetwerken. Andere kenmerken die niet algemeen zijn, maar wel veel voorkomen, zijn: lijden om Christus' wil; crisis in de maatschappij; on-the-job training voor kerkleiders; en gedecentraliseerde autoriteit.

In dit kleine boekje zijn zeer veel waardevolle inzichten uit het werk van een van de meest brede zendingsgenootschappen ter wereld bijeengebracht. Het geeft een nieuwe dimensie aan zending: het doel is niet slechts kerken planten, maar kerken die zelf doorgaan met kerkplanting. Het is daarom een uitstekend middel voor iedereen die intercultureel kerken wil planten. Een tekortkoming is dat het wel erg technisch is. Het besef dat het geven van de groei uiteindelijk Gods werk is, is niet afwezig in dit boekje- maar soms wel wat ver op de achtergrond.

Citaat: "The greatest joy comes in being on mission with God in His redemptive plan for the nations- serving as His instruments in this unfoldiong miracle that is being extended to all peoples. It is for this joy that we press on." (p.57)

Beoordeling: ****

Besproken door: Marten Visser

Hesselgrave, David J., Planting churches cross-culturally; a guide for home and foreign missions, Grand Rapids, MI, USA, 462 blz., 1980.

In dit boek geeft Hesselgrave een compleet overzicht van wat kerkplanting allemaal inhoudt. Geen enkel ander boek heeft zo duidelijk de verschillende stappen in het kerkplantingsproces geanalyseerd en op een rij gezet.
Om een overzicht te geven van de verschillende stadia in kerkplanting, gebruikt Hesselgrave een schema dat hij de 'Paulinische cyclus' noemt. De onderdelen daarvan zijn: Missionaries commissioned; audience contacted; gospel communicated; hearers converted; believers congregated; faith confirmed; leadership consecrated; believers commended; relationships continued; sending churches convened; missionaries commissioned.
De laatste stap is gelijk aan de eerste. Dat maakt duidelijk dat de zendingstaak niet afgelopen is als er een nieuwe kerk is geplant; het is de bedoeling dat deze nieuwe kerk zelf ook weer deelneemt aan het zendingswerk door eigen zendelingen uit te zenden.
Iedere stap in dit proces wordt in dit boek weer uitgewerkt in twee tot zes substappen. Daardoor zijn er uiteindelijk meer dan 40 stapjes in het kerkplantingsproces die in dit boek besproken worden. Voor ieder van deze stappen wordt een bijbelse fundering gegeven; een korte inleiding gegeven op onderzoek dat op dit gebied gedaan is; en enkele persoonlijke gedachten van de auteur over dit onderwerp gegeven.
Ondanks de systematische aanpak, herinnert Hesselgrave ons er telkens aan dat zending niet zomaar een menselijke bezigheid is, maar dat zending uitgaat van de Heere God. In het centrum van zijn schema staat dat de Heilige Geest de goddelijke 'director' is; dat gebed de atmosfeer is; en dat de Schriften de fundering zijn van de zending.

Steffen geeft een model met vijf stadia voor kerkplanting. Het eerste stadium is 'pre-entry'. Hier gaat het om de academische voorbereiding, en ook om de vorming van het zendingsteam. Dit laatste is een goede gedachte: er wordt nagedacht over hoe teams worden gevormd. Ze ontstaan niet 'zomaar' op het veld, met de daar toevallig aanwezig mensen. Het tweede stadium is 'pre-evangelism', waarin het team zich richt op taal- en cultuurstudie. Het derde stadium is evangelisatie. Het vierde is post-evangelisatie. In dit stadium legt Steffen de nadruk op het opleiden van lokale leiders. Zij moeten zelf de kerk kunnen leiden, en ook in staat zijn de kerk voor te gaan in haar evangelisatie onder het eigen volk en buurvolken. Het vijfde en laatste stadium is dat van de terugtrekking. De zendeling gaat steeds langere perioden weg uit het gebied waar hij werkzaam is, tot hij een adviseur wordt die alleen nog maar af en toe langskomt. Als hij niet vertrekt, waarschuwt Steffen, dan blijft er een afhankelijkheidsrelatie bestaan. Al deze stadia worden zeer praktisch beschreven. Een van de origineelste trekken van het boek is dat de auteur begint met het schrijven over het vijfde stadium. Dat is een goed voorbeeld van beginnen met het einddoel in gedachten!

De opzet van het boek, en de brede kennis van Hesselgrave, zorgt ervoor dat dit een van de nuttigste zendingsboeken is die te verkrijgen is. Toch wil ik niet nalaten twee beperkingen te noemen. Ten eerste suggereert het schema van de auteur, en vaak ook zijn tekst, dat de verschillende stappen chronologisch zijn. Het onderscheiden van de stappen is zinvol. Maar het lijkt mij beter ze te zien als logische onderscheidingen, en niet noodzakelijkerwijs als chronologische. Tijdens kerkplanting gebeuren er veel dingen tegelijk en door elkaar heen! Ten tweede is dit boek een prachtige check-list voor alle uitdagingen die je tegen zult komen tijdens het planten van een kerk. Maar de oplossingen worden over het algemeen niet gegeven. Dat is wel logisch, omdat de oplossing in iedere situatie anders zal zijn. Maar het zorgt er wel voor dat de lezer, naast dit boek, waarschijnlijk ook een ander boek zal willen lezen met een meer uitgewerkte, praktische aanpak.

Citaat: "So intimate is the relationship between gospel proclamation and church-planting that they cannot be dovorced without doing violence to the mission of the Church."

Beoordeling: ****

Besproken door: Marten Visser

Neighbour, Ralph W., Where do we go from here?; a guidebook for the cell group church, Houston, TX, USA, 463 blz., 1990.

Een van de belangrijkste onderwerpen op het gebied van kerkplanting, is de celgroepkerk. En het beste boek beschikbaar op dit gebied, is dit boek van Ralph Neighbour. Daarom is dit een uitermate belangrijk boek voor iedereen die met kerkplanting en kerkgroei bezig is - niet alleen zendelingen.

De basisstelling van Neighbour is dat een kerk die draait op programma's (eredienst; koor; catechisaties; verenigingen; enz.) niet geschikt is om echte gemeenschap op te bouwen, en ook niet om niet-christenen binnen de kerkmuren te krijgen. De kern van het kerk-zijn bestaat uit celgroepen van maximaal 15 mensen. Binnen die groep kan iedereen elkaar goed kennen. Ook is het mogelijk dat iedereen in de samenkomst zijn geestelijke gaven gebruikt tot opbouw van de hele groep. De zondagse dienst is er vooral voor het samen grootmaken van God en het luisteren naar Bijbels onderwijs. Dat die dienst niet zo'n centrale plaats inneemt als in de meeste kerken, blijkt uit het feit dat de auteur aanraadt deze dienst pas te beginnen als er een vrij grote groep (meer dan 200 mensen) in de celgroepen bijeenkomt.

Het boek geeft een goed inzicht in hoe celgroepen functioneren en hoe een celgroepbijeenkomst er uitziet. Ook hoe celgroepen groeien en splitsen, en hoe ervoor gezorgd wordt dat nieuwe christenen groeien in hun geloof, wordt vrij uitgebreid behandeld. Dit boek is daarom een absolute aanrader voor iedereen die met kerkplanting bezig wil zijn. Niet iedereen zal het eens zijn met de absolute nadruk die er op celgroepen gelegd wordt. Voor een aanpak die wel gebruik maakt van celgroepen, maar ook een breder programma biedt, verwijs ik naar Rick Warren's 'The purpose driven church'. Een beperking Neigbour's boek is dat de door hem voorgestane aanpak in iedere cultuur aangepast zal moeten worden aan de situatie. Een andere beperking is dat de celgroepkerk, ook volgens Neighbour zelf, voor een stedelijk fenomeen is. Toch is er voor iedere zendeling veel nuttigs in dit boek te vinden.

Citaat: "In the cell group church, a strong focus is placed upon the develpment of relationships. People become responsible for, and to, each other. They sing, "Bind us together, Lord! Bind us together with cords that cannot be broken; bind us together with love."

Beoordeling: ****

Besproken door: Marten Visser

Steffen, Tom A., Passing the baton: church planting that empowers, La Habra, CA, USA, 261pp., 1993.

Dit boek levert wat de titel belooft: een duidelijke visie op het planten van inheemse kerken die overgedragen worden aan lokale leiders. Het komt voort uit de persoonlijke ervaring van de auteur. Hij is zendeling geweest in de Fillippijnen. Daar zag hij dat wel gezegd werd dat de kerk lokale leiding moest krijgen, maar dat het niet gedaan werd. Zelf ging hij aan het werk op een manier die vanaf het begin lokale christenen rijp maakte voor het dragen van eindverantwoordelijkheid.

Steffen geeft een model met vijf stadia voor kerkplanting. Het eerste stadium is 'pre-entry'. Hier gaat het om de academische voorbereiding, en ook om de vorming van het zendingsteam. Dit laatste is een goede gedachte: er wordt nagedacht over hoe teams worden gevormd. Ze ontstaan niet 'zomaar' op het veld, met de daar toevallig aanwezig mensen. Het tweede stadium is 'pre-evangelism', waarin het team zich richt op taal- en cultuurstudie. Het derde stadium is evangelisatie. Het vierde is post-evangelisatie. In dit stadium legt Steffen de nadruk op het opleiden van lokale leiders. Zij moeten zelf de kerk kunnen leiden, en ook in staat zijn de kerk voor te gaan in haar evangelisatie onder het eigen volk en buurvolken. Het vijfde en laatste stadium is dat van de terugtrekking. De zendeling gaat steeds langere perioden weg uit het gebied waar hij werkzaam is, tot hij een adviseur wordt die alleen nog maar af en toe langskomt. Als hij niet vertrekt, waarschuwt Steffen, dan blijft er een afhankelijkheidsrelatie bestaan. Al deze stadia worden zeer praktisch beschreven. Een van de origineelste trekken van het boek is dat de auteur begint met het schrijven over het vijfde stadium. Dat is een goed voorbeeld van beginnen met het einddoel in gedachten!

Er zijn enkele kanttekeningen te plaatsen die het nut van het boek beperken. De auteur heeft gewerkt onder een kleine stam in een beperkt gebied, met, voor zover uit het boek op te maken is, weinig contact met de buitenwereld. De ervaringen in deze setting zijn niet altijd zonder meer over te zetten naar de 98% van de wereldbevolking die niet zo leeft. Juist het hele praktijkgerichte van het boek maakt het daarom minder bruikbaar voor andere situaties. Een nadeel is ook dat Steffen zijn eigen model en werk zonder enige kritiek als het ideaal beschouwt, en vrij negatief is over anderen. Tenslotte is het boek niet bijzonder goed geschreven, wat het soms wat moeilijk te lezen valt.

Citaat: "It soon became apparent to me that a wide gap existed between what I had been taught about truning churches over to nationals and what actually happened on the field. In fact, I was unable to find even one national church that had been regarded capable enough to be given the responsibility of handling its own affairs."

Beoordeling: **

Besproken door: Marten Visser

Warren, Rick, The purpose driven church; growth without compromising your message and mission, Grand Rapids, MI, USA, 399 blz, 1995.

Rick Warren is de predikant van Saddleback Community Church in zuid-Californie. In 1980 stichtte hij deze kerk. In 1995 waren er al meer dan 10.000 kerkgangers. Godsvertrouwen en planning spelen een hoofdrol zonder tegen elkaar uitgespeeld te worden. Rick Warren ontwikkelde al als student een plan voor kerkgroei waar hij bekendheid mee verwierf. Vervolgens kwam hij na gedegen onderzoek en door Gods duidelijke leiding en Saddleback terecht. Zijn plan ziet er nog steeds hetzelfde uit- en heeft geleid tot een megakerk met vele navolgers in tientallen landen.
Op zich is dit verhaal nog geen aanbeveling voor het boek. Maar het moet gezegd: dit boek geeft een prachtige en praktisch bruikbare beschrijving van het planten van een kerk. Het zou verplichte kost moeten zijn voor iedereen die een kerk wil planten. Uiteraard is het wel zo dat de Noord-Amerikaanse context van Saddleback in dit boek duidelijk terug te vinden is, en dat veel dingen niet zondermeer reproduceerbaar zijn in andere situaties.

Warren werkt met twee basisconcepten. De eerste is 5 cirkels van betrokkenheid bij de kerk: de gemeenschap, de bezoekers, de leden, de volwassen gelovigen en de medewerkers. Deze vijf cirkels noemt hij: community, crowd, congregation, committed en core. Het idee is om mensen van de buitenste naar de binnenste cirkel te krijgen. Dat gebeurt door een proces dat hij vergelijkt met een honkbalveld. De weg naar het eerste honk zijn de evangelisatieactiviteiten en de lessen die mensen krijgen voor ze kerklid worden. De weg naar het tweede honk is die naar geestelijke volwassenheid. De weg naar het derde honk is het leren ontdekken van je gaven en het krijgen van toerusting, zodat je een plek in het werk van de kerk krijgt. De weg naar het vierde honk is het leren deelhebben aan wereldwijde zending.
Het hele boek is eigenlijk een uitwerking van deze beide basisconcepten. Dat gebeurt op een bijzonder overtuigende manier. Het boek heeft wat mij betreft geen zwakke punten; of het zou moeten zijn dat er vrij weinig gezegd wordt over het functioneren van de celgroepen in de kerk.

Citaat: "Saddleback's purpose statement: To bring people to Jesus and membership in his family, develop them to Christlike maturity, and equip them for their ministry in the church and life mission in the world, in order to magnify God's name."

Beoordeling: *****

Besproken door: Marten Visser